越南四方網 Bon Phuong

034期封面故事：Quê Mẹ-Hướng về nơi ấy: Khúc ca của nàng dâu Châu Á / 娘家-望向彼方：亞洲新娘之歌

紅祝的父母

Bố mẹ của Hồng Chúc

Hồng Chúc nhà chúng tôi thấy người khác lấy chồng Đài Loan đều sống rất tốt, nên đã qua môi giới đi thành phố Hồ Chí Minh xem mặt. Nó gọi điện hỏi ý kiến, chúng tôi nói: “ Con hãy tự quyết định! Phải xem duyên phận thế nào, nếu con đã thích thì gả thôi!”

Lúc đầu, chúng tôi cũng không rõ con rể là người thế nào, chỉ hi vọng ông trời phù hộ cho nó được gả vào gia đình có đức, được hạnh phúc là tốt rồi. Sau này khi Hồng Chúc chuẩn bị sang Đài Loan, bà thông gia và con rể đều đến nhà chúng tôi ở Trà Vinh, mọi người gặp mặt đều cảm thấy yên tâm hơn. Môi giới sắp xếp mọi việc, chúng tôi cũng không rõ họ cầm bao nhiêu tiền, cũng chưa từng bực bội với họ. Hồng Chúc lấy chồng 8 năm, đã về thăm nhà bốn lần, con rể về cùng hai lần.

Tụi nó làm ruộng, kiếm tiền không dễ dàng nên chỉ một năm mới gửi tiền về được một lần. Em gái và em trai đều cần tiền đi học ở ngòai, tụi nó cũng gửi một ít về nhà. Cuộc sống gia đình chúng tôi vẫn tạm ổn, không nhất định phải dựa vào con gái giúp đỡ.

我們家紅祝是看別人嫁到台灣都過的很好，所以就經過仲介去胡志明市相親，她打電話問我們，我們告訴她你自己決定呀，要看你自己的緣分是如何，如果你喜歡的話，要嫁就嫁吧。

當初我們也不曉得女婿是怎麼樣的人，只希望老天保佑她嫁到一個有道德的家庭，可以得到幸福就好了。後來紅祝要去台灣時，親家母與女婿都到了茶榮的家裏，大家見了面就覺得比較安全放心。仲介安排所有的事，我們也不清楚仲介多拿了錢，也無從生氣。紅祝嫁過去八年，中間回來過四趟，女婿回來過兩次。

他們做農賺錢不容易，所以只能一年寄一次錢回來，還有妹妹弟弟要去外面讀書需要一點錢，他也會多少寄一些回來。家裏生活還過得去，不一定要她幫忙。

紅祝嫁了人，就得一輩子跟著她的老公，我們總會老會死，她得顧好自己的將來。

我們還有一個女兒沒嫁人，她自己的婚姻大事，讓他自己決定就好，如果他想要留在越南或是嫁到外國，都讓她自己決定。

如果嫁到台灣，還有紅祝可以照應，更不用擔心。聽說嫁到台灣的只有一小部份不好，大多數是好的。

Hướng về nơi ấy: Khúc ca của nàng dâu Châu Á

望向彼方：亞洲新娘之歌

Năm 2004, tôi đến những miền quê ở Cao Hùng, Bình Đông, đi đâu cũng bắt gặp những tấm bảng quảng cáo “ Cô dâu Việt Nam”, quán ăn Việt Nam không đếm xuể; trên đồng ruộng luôn bắt gặp những người giúp việc đội nón lá, những cô gái người nước ngoài với chất giọng ngoại quốc đặc sệt. Sự tồn tại của “cô dâu nước ngoài” lại trở thành vấn đề muốn khám phá và nghiên cứu vốn luôn tiềm ẩn trong lòng tôi. Vậy mà giống như mở nắp hộp Pandora, vấn đề này khám phá giá trị cuối cùng về sự tồn tại của con người, khiến tôi luôn phải nghe những tiếng thở dài khó có thể chịu đựng. Ánh mắt oán hận, bất lực của những cô gái ấy khắc sâu trong đầu tôi, khi tôi càng cố truy vấn, thì những tiếng thở dài đó càng như kéo ra, chẳng thể dừng lại.

Năm 2005, tôi phỏng vấn 10 cô dâu Châu Á đến từ Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, In Đô. Ngược lại với những ước mơ hoài bão của họ trước khi đến Đài Loan, thì giờ đây, đau đớn, bất lực, tiều tụy đã thay thế sự kỳ vọng về một cuộc sống đẹp đẽ.

Năm 2008, tôi đến Việt Nam, phỏng vấn bố mẹ và người nhà của 7 cô dâu, và họ cũng đã trở thành nhân vật chính trong tác phẩm của cuộc triển lãm này.

Tác phẩm cố ý dùng những lời văn mang tính phỏng vấn để thể hiện một cách chân thực những trải nghiệm của họ, từ lời họ kể say sưa mà viết thành. Những bức ảnh được đưa vào là để thể hiện ngôn ngữ nội tâm trong thế giới chân thực của họ. Để giữ nguyên chủ đề của người được phỏng vấn, lời văn kể lại theo đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất, hi vọng qua đó sẽ dẫn người xem đi vào sự độc thoại nội tâm của họ, để vượt qua quan điểm “người ngoài” vốn được xã hội dùng làm danh từ để gắn cho những cô dâu ngoại tịch; đồng thời đưa ra những suy nghĩ được nảy sinh trong quá trình tự nhận thức và “đối thoại” với phối ngẫu nước ngoài.

Mỗi sáng tác đều là sự tự nhận thức về hoàn cảnh của bản thân. Khi phỏng vấn, tôi thường lấy làm xấu hổ bởi sự hiểu biết còn thiếu thốn của mình về văn hóa, lịch sử Đông Nam Á, cũng thấy có lỗi trước những lời phê bình và trách móc về Đài Loan của những người nhận phỏng vấn; và có lúc rơi lệ cảm thương trước cảnh ngộ bi thảm của một số các chị em Nam Dương tại Đài Loan. Tuy là hôn nhân xuyên quốc gia, quan hệ kinh tế không tương đương, luôn tạo ra sự cách ly và đoạn tuyệt giữa phối ngẫu nước ngoài và quê hương của họ; dù vậy họ luôn nỗ lực hòa nhập với Đài Loan, viết ra những khúc ca xúc động lòng người về số phận, về cuộc đời.

2004年我走進高雄、屏東的鄉間，觸目可及的「越南新娘」的斗大招牌、無處不在的越南小吃店，農田裡常見戴著斗笠幫忙農事、操著濃濃的外國口音的外籍女子，「外籍新娘」的存在便成為隱藏心中極欲探究的課題。然而如同打開了潘多拉的盒子，這個課題探問著人存在的終極價值，使我有不可承受之輕的喟嘆。她們無奈哀怨的眼神深深地鐫刻在我的腦海中，當我追問愈多，那喟嘆聲彷彿愈漫長不止。

2005年我訪問了10位來自越南、柬埔寨、泰國、印尼的亞洲新娘。相對於她們來台灣前所抱持的無限憧憬，往往心酸、無奈、焦慮代替了對美好生活的期待。2008年我造訪越南。訪問了7位外配姊妹的父母與家人，也成為此次展覽作品的主軸。

作品中特意以訪談的文字如實呈現她們的經歷，聽她們娓娓道來。並置的照片，呈現的是她們真實世界的內心告白。為還原受訪者的主體發聲的位置，文字以第一人稱敘述，希望藉此能引導觀者進入她們的獨白，跳脫社會對外籍新娘標籤化的「他者」觀點，也提出在個人反省與外籍配偶對話所引發的思考。

每一次的創作都是對自身處境的反省，在訪談中，我對自己瞭解東南亞歷史文化的不足感到愧疚，也對部份受訪者對台灣的批評與指控感到抱歉，更對部份南洋姐妹在台灣的悲慘遭遇一掬同情之淚。雖然異國婚姻、不對等的經濟關係，往往造成外籍配偶與家鄉的隔離與斷裂，然而她們卻奮力融入台灣，譜出了一首首動人的生命之歌。

貴孝的父母

Bố mẹ của Quý Hiếu

Quý Hiếu nhà chúng tôi cùng một người bạn đi thành phố Hồ Chí Minh xem mặt, sau đó nó đã được chọn, rồi mới gọi điện nói với chúng tôi. Con rể chúng tôi đã xem qua rất nhiều người, nhưng đã chọn Quý Hiếu. Bà mối hỏi chúng tôi có đồng ý chuyện hôn sự này không, chúng tôi thấy con rể có vẻ là người tốt, rất giản dị, nên đã đồng ý. Tiền cưới là 3 triệu rưỡi VND, vào khoảng 8 ngàn Đài Tệ, nhưng chúng tôi không rõ tiền môi giới là bao nhiêu.

Tôi biết trong xóm tôi có khoảng 12 người lấy chồng Đài Loan, rất nhiều người gả đi Đài Loan đều nói dối người nhà, họ không muốn nói ra rằng mình sống vất vả thế nào. Quý Hiếu tuy là dâu trưởng, vậy mà mẹ chồng lại yêu quý dâu thứ hơn. Nó vất vả là vì phải làm chuyện đồng áng, lại bận việc nhà cửa. Nó và chồng thuê đất trồng rau, ngày ngày bận bịu từ sáng đến tối mà tiền chẳng kiếm được là bao. Chúng tôi đến Đài Loan mới biết sự khổ cực của nó, tôi còn lấy 5 vạn Đài Tệ cho nó làm vốn trồng ruộng, em gái Quý Hiếu cũng vay tiền cho nó.

Khi Quý Hiếu mới đến Đài Loan, mẹ chồng đối xử công bằng với nó và con dâu thứ. Cho đến khi Quý Hiếu nói muốn ra ở riêng, bố mẹ chồng mới bắt đầu bất mãn. Mẹ chồng Quý Hiếu luôn nói lấy cô con dâu này về phải tiêu rất nhiều tiền, và muốn con trai không phải việc gì cũng cần nghe Quý Hiếu.

Quý Hiếu đều kể cho con của nó nghe chuyện về Việt Nam, khi con của nó có tiền sẽ cho ào sổ tiến kiệm để sau này về Việt Nam. Ngôi nhà chúng tôi xây cũng là do Quý Hiếu và em gái nó bỏ tiền ra xây giúp, cộng với tiền chúng tôi sẵn có, tổng cộng khoảng 10 ngàn USD mới xây thành. Tôi và chồng làm bánh da nem để duy trì cuộc sống, mỗi ngày kiếm được khoảng 100 Đài Tệ, có thể tự lực cánh sinh, không cần con cái chăm sóc, cuộc sống rất ổn định.

Chúng tôi rất hi vọng có thể đi Đài Loan giúp đỡ Quý Hiếu, để nó có thể được sớm ra ở riêng.

我們家貴孝是與朋友一起到胡志明市相親，後來她被選上了，才打電話告訴我們。我們女婿看了很多人，不過他選擇了貴孝，媒人問我們同不同意這門婚事，女婿看起來像個好人，也很單純，我們就同意了。聘金是越幣三百五十萬，大約是八千台幣，但我不清楚仲介費有多少。

我 知道在我們這個村子裏大約有十二個女孩嫁到台灣，很多嫁去台灣的女孩都瞞騙家裏，她們不想說出來過的有多辛苦。貴孝雖然是長媳，偏偏她的婆婆就是愛二媳婦 多一點。她很辛苦是因為要忙田裏的事，又得忙家裏的事，她跟老公租地種菜，每天從早忙到晚，卻賺不到什麼錢。我們去了台灣，才知道她的辛苦，我還拿了五萬 元台幣讓她當種田的本錢，貴孝的妹妹也借錢給她。

貴孝剛到台灣時，她的婆婆對她與第二個媳婦是公平的，直到貴孝說要出去獨立的時候，公婆才開始不滿。貴孝婆婆總是說娶這個媳婦花了很多錢，要女婿不要什麼事都聽貴孝的。

貴 孝會告訴她的孩子越南的事，她的孩子拿到錢的時候會存在存錢桶裡，想要存錢將來回越南。我們蓋的房子是貴孝和她妹妹出了錢幫忙蓋的，加上我們原有的錢，一 共大約一萬美金才蓋起來。我與先生做春捲的餅皮維生，一天大約賺台幣一百元，可以自立更生，不需要孩子來照顧我們，日子很安定。

我們很希望能去台灣幫忙貴孝，讓她早一點獨立。

翻譯／Hiểu Lê曉黎

小翠父母

Bố mẹ Tiểu Thúy

Con gái chúng tôi – Tiểu Thúy sang Đài Loan kết hôn vào tháng 7 năm 2006. Khi gặp chàng rể này, chúng tôi nghĩ chắc là người bình thường, sẽ không có vấn đề gì cả. Vậy mà sau khi con gái được gả sang Đài Loan rồi mới phát hiện anh ta không bình thường, nhưng tiểu Thúy không còn cách nào thoát được, vì nó bị theo dõi rất chặt chẽ.

Phải trốn đến lần thứ ba, con gái tôi mới thoát, sau đó quen được cô Kiều – cũng từ Việt Nam sang. Kiều thấy nó đáng thương quá liền giới thiệu một công việc, giúp nó mua được vé máy bay về nước. Tiểu Thúy luôn bị chồng đánh đập rồi cưỡng hiếp, mẹ chồng cũng rất cay nghiệt, Kiều từng muốn giúp nó báo cảnh sát nhưng lại sợ làm vậy sẽ bị đuổi về nước. Tiểu Thúy hi vọng có thể ở lại Đài Loan kiếm chút tiền rồi mới về nước, vì nó nghĩ đến chúng tôi ở nhà vất vả, không muốn về đến Việt Nam mà vẫn chưa kiếm được tiền. Tôi rất thương xót và lo lắng cho con gái, liền ép nó:” Nếu con không về, thì mẹ sẽ tự sát ở Việt Nam luôn!” Sau đó, nó mới chịu về. Vậy là con gái tôi về nước chỉ sau 8, 9 tháng làm dâu Đài Loan.

Tiểu Thúy về nước được hai tháng thì đổ bệnh, nhưng đi khám thì không biết là bệnh gì. Bác sỹ ở vùng quê Cà Mau chúng tôi không giỏi nên gia đình đưa Tiểu Thúy đi thành phố Hồ Chí Minh khám bệnh. Nghe nói ở đó có bệnh viện tốt, nhưng vẫn không có cách gì. Tôi thậm chí đã nghi ngờ liệu có phải con tôi đã bị mẹ chồng đã dán bùa trên người. Phẫu thuật lần thứ hai mới phát hiện tiểu Thúy bị ung thư, phải phẫu thuật đến ba lần. Chúng tôi bán nhà, bán ruộng để lấy tiền chữa bệnh cho con, nhưng cuối cùng tiểu Thúy vẫn ra đi, chết vì ung thư đại tràng.

Cả nhà chúng tôi vẫn ở lại thành phố Hồ Chí Minh, chồng tôi mãi không tìm được việc, đành phải dựa vào con trai làm nghề thợ nề để sống qua ngày. Hi vọng nhận được sự giúp từ những người hảo tâm.

我們的女兒小翠是在2006年7月相親嫁到台灣的，我們當時看這女婿，覺得這個人是正常的，應該沒什麼問題。但是女兒嫁到台灣之後才發現他不太正常，但她沒辦法逃，因為她被看的很緊。

她 逃了三次才逃開，後來認識了也是越南來的阿嬌，阿嬌看到她那麼悽慘，就介紹她去工作，幫助她買機票回來。她老公對她又是性虐待又是毆打，婆婆也很刻薄，阿 嬌曾想過要幫她報警，但又怕這樣她會被趕回越南，小翠希望能留在台灣賺一點錢再回來，因為她想我們在這邊也很辛苦，不想沒賺到錢就回越南。我很擔心她，我 對她說，如果你不回來，我就在越南這邊自殺吧，後來她才回來。她在台灣只待了八、九個月就回來了。

小翠回來後兩個月就生病了，檢查不出是 什麼毛病，我們金甌鄉下的醫生不好，就到胡志明市看病，聽說哪裡有好的醫院也就去看，但始終都沒辦法。我甚至懷疑她婆婆在小翠的身上放了符。她第二次手術 時才發現有癌症，總共做了三次手術。我們賣了房子賣了田產籌她的醫療費，但她最後還是走了。死於大腸癌。

我們一家還留在胡志明市，先生很久都找不到工作，靠我兒子當泥水工過日子，希望能有善心人幫忙。

展覽資訊Thông tin về triển lãm

侯淑姿個展

Triển lãm cá nhân của Hầu Thục TưLulu Shur-tzy Hou Solo Exhibition

望向彼方：亞洲新娘之歌

Hướng về nơi ấy: Khúc ca của nàng dâu Châu Á

Giới thiệu tác giả: Hầu Thục Tư – tốt nghiệp khoa triết học trường Đại học Quốc Gia Đài Loan, thạc sỹ về nghệ thuật hình ảnh tại Mỹ. Tác phẩm từng đượng trưng bày tại Đài Loan, Nhật Bản, Hồng Kông, Trung Quốc Đại Lục, Anh, Ý…Hầu Thục Tư khám phá bản thân, khám phá sự công nhận về giới tính, về thân phận, về nữ lao động thuộc thế giới thứ ba qua từng tác phẩm hình ảnh, tất cả đều mang tính phê phán xã hội rất sâu sắc.

藝術家介紹：侯淑姿，台大哲學系畢業，美國Rochester Institute of Technology影像藝術碩士，作品曾於台灣、日本、香港、中國大陸、美國、英國、義大利、維也納展出。侯淑姿透過影像作品探討自我、性別認同、身份認同、第三世界的女性勞工等議題，深具社會批判性。

Thời gian triển lãm: 29/07/2009 ( Thứ Tư) ~ 20/09/2009 ( Chủ nhật)

Địa điểm: Nhà mỹ thuật Guandu – ĐH nghệ thuật Đài Bắc ( Số 1 đường Xueyuan, khu Beitou, thành phố Đài Bắc, gần ga tàu điện ngầm Guandu)

Đơn vị tổ chức: Nhà mỹ thuật Quán Độ – ĐH Nghệ Thuật Đài Bắc; Quỹ văn hóa nghệ thuật – ngân hàng Đài Tân

Đơn vị tài trợ: Quỹ văn hóa nghệ thuật quốc gia

Trân trọng cảm ơn: Nhà tư liệu điện ảnh quốc gia

展期：2009.7.29（三）～2009.9.20（日）

地點：台北藝術大學關渡美術館（台北市北投區學園路1號，近關渡捷運站）

主辦單位：臺北藝術大學關渡美術館、台新銀行文化藝術基金會

贊助單位：國家文化藝術基金會

特別感謝：國家電影資料館

四方報專場導覽 Triển lãm Báo Bốn Phương

Số người: 70 người（Cần đăng ký trước）

Thời gian: 2 giờ chiều ngày 06/09 ( Thứ Bảy)

Địa điểm tập trung: Cửa ra số 1, ga tàu điện ngầm Guandu

Cách thức đăng ký: Hệ thống dịch vụ tin nhắn 48441 của báo Bốn Phương

Gửi tin ‘48441dangky#’, và ‘số lượng người # họ tên # điện thoại liên hệ’ tới số 0961295325. Khi gửi tin thành công, báo Bốn Phương sẽ trả lời xác nhận!

名額：70人（需事先報名）

時間：9/6（六）下午兩點

集合地點：關渡捷運站1號出口

報名辦法：四方報48441簡訊服務系統

先在手機裡按下「48441dangky#」，接著寫下「人數#姓名#聯絡電話」，傳送到0961295325。報名成功者，四方報將回傳確認簡訊。

相關活動：

論壇：由「望向彼方─亞洲新娘之歌（三）」的作品探討其中台越婚姻關係圖像的意義

Hội thảo: Từ tác phẩm “ Hướng về nơi ấy – Tiếng hát cô dâu Châu Á (III)” thảo luận ý nghĩa những bức ảnh về hôn nhân Đài – Việt.

Thời gian時間：08/08/2009 ( Thứ Bảy週六)，2:00-4:00PM

主持人：黃孫權Hoàng Tôn Quyền（破報總編輯╱高雄師範大學跨領域藝術研究所專任助理教授）

與談人：

侯淑姿 Hầu Thục Tư（藝術家╱高雄大學傳統工藝與創意設計學系講師）

邱琡雯 Khâu Thục Vân（南華大學亞太研究所副教授）

李俊賢 Lí Tuấn Hiền（藝術家╱高苑科技大學建築系副教授）

黃建宏 Hoàng Kiến Hoành（台北藝術大學美術系專任助理教授）

我們的藝想世界—新移民系列影展 Thế giới tưởng tượng nghệ thuật của chúng ta – Triển lãm điện ảnh Tân Di Dân.

放映地點：關渡美術館3F視聽室，免費入場

放映日期：8/22（六），8/23（日），9/5（六）、9/6（日）、9/12（六）

播映時段：10:00AM-1:30PM，1:30-5:00PM

Địa điểm khởi chiếu: Tầng 3 – phòng Studio, nhà mỹ thuật Guandu; Miễn phí vào cửa.

Ngày khởi chiếu: 22/08 ( Thứ Bảy), 23/08 ( CN), 5/09 (Thứ Bảy), 6/09 ( CN), 12/09 ( Thứ Bảy)

Thời gian chiếu phim: 10:00AM-1:30PM，1:30-5:00PM

放映影片Tác phẩm điện ảnh tham gia triển lãm：

*幸福的地圖 Bản đồ hạnh phúc（林文龍、王瓊文，60mins）：

訪問臺灣、日本、越南和韓國4個國家14個城市，十幾位移民女性的故事、夢想和心聲。

*我的強娜威 Norway của tôi（蔡崇隆，60mins）：

實際採訪外籍新娘的原生家庭，忠實紀錄台灣人到異國相親、結婚、回娘家的完整過程。

*娘惹滋味 Vị đời（溫知儀，90mins）：

這是關於懷抱夢想來台的印尼幫傭西娣、紗麗，和泰國勞工又差三人的心情故事。

*再見越南‧再見台灣 Tạm biệt Việt Nam_Tạm biệt Đài Loan（張政緯，35mins）：

三對台灣、越南之間的男女，能否成為彼此相守一生的另一半？

*河內、雲林、胡志明 Hà Nội_Vân Lâm_TPHCM（鍾溪榕、張淑慎，44mins）：

來自越南河內的阮氏鳳和胡志明市的范垂玲，從異鄉遠嫁雲林水林鄉。兩人懷著相同夢想，卻有不同的命運。