Giảm nghèo nhanh nhưng thiếu bền vững / 救貧政策速度快,但欠缺穩定性

Hàng chục ngàn tỉ đồng từ ngân sách nhà nước đã được đầu tư cho các hoạt động xóa đói giảm nghèo (XĐGN) những năm 2006-2010.

Đó là số liệu từ phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát chuyên đề việc thực hiện XĐGN qua chương trình 135 giai đoạn II; việc quản lý, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án liên quan trực tiếp đến XĐGN trên địa bàn các xã đặc biệt khó khăn, diễn ra sáng 12-4.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước cho biết từ năm 2006 đến nay, tổng kinh phí của ngân sách trung ương và tài trợ của các tổ chức quốc tế (hòa vào ngân sách trung ương) đã đầu tư cho chương trình 135 giai đoạn II hơn 14.000 tỉ đồng.

Ngoài ra, trên địa bàn các xã thuộc chương trình 135 có khoảng 30 chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án đang được triển khai thực hiện liên quan đến XĐGN.

Sơ bộ tổng hợp qua báo cáo của các bộ, ngành có liên quan và các địa phương cho thấy (không tính chương trình 135 giai đoạn II, quyết định 167 về chính sách hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở, các dự án tái định cư thủy điện) tổng vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án khác đầu tư cho các địa bàn đặc biệt khó khăn khoảng hơn 65.800 tỉ đồng, trong đó gần 59.000 tỉ đồng từ ngân sách nhà nước.

Bên cạnh việc nêu lên nhiều kết quả đạt được của việc thực hiện XĐGN những năm qua, đơn cử như vấn đề thu nhập của nhân dân khu vực đặc biệt khó khăn không ngừng được tăng lên (đa số các xã đặc biệt khó khăn đã đạt thu nhập bình quân trên 3,5 triệu đồng/người/năm), ông Ksor Phước cũng thẳng thắn nhận xét “đa số các xã, thôn, bản thuộc diện đầu tư chương trình 135 giai đoạn II tuy tỉ lệ hộ nghèo hàng năm giảm nhanh nhưng thiếu bền vững, tỉ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn khá lớn. Nếu thực hiện theo chuẩn nghèo mới hoặc bị ảnh hưởng thiên tai, mất mùa thì tỉ lệ hộ nghèo vùng này sẽ trở lại rất cao”.

Liên quan đến nhận xét “Việc cấp vốn hằng năm của trung ương thực hiện theo đúng quy định của Luật ngân sách, nhưng việc sử dụng và triển khai của các địa phương không kịp thời, tỉ lệ giải ngân thấp”, ông Hà Hùng (phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc) giải trình: “Giải ngân vốn chậm có trách nhiệm của trung ương. Ví dụ như việc hướng dẫn hỗ trợ 200 triệu đồng về xã mà đến năm 2009 mới thi hành được, nghĩa là sau bốn năm mới có thông tư cuối cùng về việc này”.

Cần xác định lại chuẩn nghèo

Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội Trương Thị Mai cho rằng có hai câu hỏi quan trọng đối với các chương trình XĐGN.

Một là ngân sách nhà nước, vốn viện trợ phát triển (ODA) và nguồn lực xã hội đầu tư bao nhiêu là vừa? Hai là vốn đầu tư đó có tạo ra sự trông chờ ỷ lại của các hộ nghèo hay không?

“Tôi đi giám sát thì gặp một số hộ không muốn thoát nghèo, vì chuẩn cận nghèo quá thấp, ra khỏi nghèo sang cận nghèo thì bà con không còn chính sách hỗ trợ gì” – bà Mai nói.

Cũng theo bà Mai, tổng nguồn lực đầu tư cho XĐGN là hơn 65.000 tỉ đồng, trong đó ngân sách nhà nước chiếm tỉ trọng lớn nhưng nhìn lại thì một số mục tiêu chưa đạt được, “phải chăng vì mục tiêu ban đầu đề ra quá cao mà xuất phát điểm của chúng ta lại quá thấp”.

Theo bà Mai, cần phải xác định lại chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo hiện nay quá thấp (200.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn) nếu so với thu nhập bình quân đầu người năm 2010 là khoảng 1.200 USD. Cần lưu ý là năm nào chúng ta cũng có trượt giá, có năm đến 19%. Chuẩn nghèo mới không nên dựa trên thu nhập mà phải dựa vào mức sống tối thiểu.

Phó chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng đồng quan điểm: “Trong XĐGN cần tránh khuynh hướng phải nhanh, phải vội mà phải kiên trì dẫn dắt đồng bào từng bước”.

Về định hướng chủ trương XĐGN thời gian tới, chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và an ninh Lê Quang Bình nói: “Hiện nay khoảng cách giàu nghèo đang ngày càng giãn ra. XĐGN là một chủ trương lớn, cần xác định nếu chưa làm xong thì phải tiếp tục vì đây là bản chất của chế độ. Vào cuối năm 2010, Chính phủ cần tổng kết sâu sắc về chương trình 135 giai đoạn II để có hướng thực hiện tiếp theo cho phù hợp, nhất là tránh chồng chéo giữa các chương trình, dự án có liên quan đến nhau”.

V.V.THÀNH