Chị em Nam Dương học dịch thuật, để cùng nhau lên tiếng 南洋姐妹學翻譯 讓新移民發聲

台灣擁有超過40萬來自東南亞的新移民與移工,在此生活工作,產生溝通的需求,卻因政府忽視、社會歧視,讓她們處於訊息不對等的困擾中。

Đài Loan có hơn 400 ngàn Tân di dân và lao động đến từ Đông Nam Á. Cuộc sống ở đây nảy sinh nhu cầu về giao tiếp, nhưng không được Chính Phủ coi trọng, khiến họ gặp phải khó khăn về việc tiếp thu tin tức một cách chậm chạp.

為了讓東南亞姐妹「自立互助」,南洋台灣姊妹會與師大翻譯所、永和社大、《四方報》合作,開辦「東南亞語言人才培訓課」,吸引來自東南亞5國、20多位新移民姊妹的支持,經過一學期專業培訓,7/8舉辦結業式。拿到由4個專業團體認證的結業證書,姊妹們說:「希望未來可以幫助有需要的人!」

Nhằm giúp chị em Nam Dương “tự lực, đoàn kết hỗ trợ”, Hội chị em Nam Dương, phối hợp với khoa dịch thuật ĐH sư phạm Đài Loan, ĐH Cộng đồng Yong He, Báo Bốn Phương mở khóa học “Bồi dưỡng ngôn ngữ Đông Nam Á”, thu hút được sự hưởng ứng của hơn 20 chị em tân di dân đến từ 5 quốc gia Đông Nam Á. Sau một học kỳ đào tạo chuyên nghiệp, lễ bế giảng đã được tổ chức vào ngày 8/7. Khi nhận được tấm bằng tốt nghiệp từ bốn đoàn thể giáo dục chuyên nghiệp, các chị em phấn khởi nói: “Hy vọng sau này có thể giúp ích cho những người cần đến!”

柬埔寨籍的李佩香來台多年,中文流利,曾有協同翻譯的經驗。她說,過去很容易因為同情心,用自己的話來詮釋受害人的處境,希望幫忙對方爭取到比較有利的條件,讓法官同情受害人。不過,上課後才知道,「通譯」的角色必須顧全到兩方,不能置入個人的情感與意見,「因為當事人說的只是一面之詞,我必須如實翻譯,讓法官根據受害者的話來判斷。」

Chị Lý Bội Hương quốc tịch Cam Pu Chia đến Đài Loan đã lâu, tiếng Trung lưu loát, đã từng có kinh nghiệm làm phiên dịch. Chị nói, trước đây vì dễ động lòng, nên chị hay dùng lời của mình để giải thích cho hoàn cảnh của nạn nhân, với mong muốn đối phương có thể giành được điều kiện có lợi cho mình, để quan tòa phần nào cảm thông cho họ. Nhưng sau khi đến lớp học, chị mới biết rằng, vai trò “thông dịch” là phải quan tâm đến cả hai phía, chứ không thể chỉ dựa tình cảm và ý kiến cá nhân, “Vì đương sự nói chỉ là một phía, ta buộc phải dịch nguyên văn, để quan tòa dựa vào đó mà phán đoán.”

越南籍的洪金枝白天要上班,每周四晚上的課都免不了遲到,但她捨不得翹課。她形容自己以前「很瞎」,翻譯時會放入太多個人情感,後來才知道,翻譯必須忠於原味、如實陳述,就算是瑣碎的細節,也要一再確認,不能認為「反正就是這樣」而混過去,因為提供正確資訊,才能讓雙方達到最有效的溝通。洪金枝希望未來還能開進階班,讓她持續練功,吸收翻譯專業知識,幫助更多需要的人。

Chị Hồng Kim Chi người Việt Nam, ban ngày đi làm, nên mỗi buổi học tối thứ Tư hàng tuần chị đều khó mà đến sớm. Nhưng chị chẳng nỡ bỏ một buổi nào. Chị tự nhận mình ngày xưa rất “khờ”, lúc phiên dịch đều dựa quá nhiều vào cảm tính, sau này mới biết, phiên dịch buộc phải nguyên ý, trần thuật một cách chân thực, cho dù là tình tiết vụn vặt, thì cũng phải xác nhận, chứ không thể cứ nói “tóm lại là như vậy” rồi bỏ qua. Vì khi cung cấp những thông tin chính xác, mới có thể làm cho hai bên đạt được hiệu quả tốt nhất về giao tiếp. Chị Chi mong trong tương lai sẽ có lớp nâng cao, để chị được tiếp tục “luyện công”, tiếp thu thêm những kiến thức chuyên nghiệp về phiên dịch, để giúp đỡ nhiều người hơn.

泰國籍的林真婷來台10多年,平時在家擔任保母,兼任泰文《四方報》編譯。她謙虛地說,自己的中文詞彙不夠豐富,無法翻譯到「信、達、雅」的境界。不過,其他一同上課的姊妹都推崇她很優秀,上課認真、作業也都達到高標準。林真婷對這堂課的評價很高,希望自己有一天可以成為專業的通譯人才。

Chị Lâm Chân Đình người Thái Lan đến Đài Loan đã hơn 10 năm, thường ngày làm bảo mẫu tại gia, còn làm biên dịch viên cho Báo Bốn Phương bản tiếng Thái. Chị khiêm tốn chia sẻ, vốn tiếng Trung chưa phong phú nên không thể dịch được đến trình độ “Tín, Đạt, Nhã” (Tuy tín, chính xác, rành mạch). Dù vậy, những chị em cùng lớp đều coi chị Đình là xuất sắc, chăm chỉ, làm bài tập cũng đạt tiêu chuẩn cao. Chị Đình đánh giá rất cao khóa học này, và hi vọng bản thân ngày nào đó sẽ trở thành một nhân tài về thông dịch chuyên nghiệp.

南洋台灣姊妹會的推手、世新大學社發所教授夏曉鵑說,目前的警政司法系統缺乏完善的翻譯制度,有些翻譯不適任、或偏袒仲介,許多情況下甚至沒有翻譯。而且移民法令變動很大,若翻譯者不熟悉法令,不但無法幫助有需要的人,還會造成當事人的權益受損。

Người cố vấn sáng lập hội chị em Nam Dương, bà Hạ Hiểu Quyên – Giáo sư khoa phát triển xã hội ĐH Thế Tân cho biết, chế độ phiên dịch toàn diện trong hệ thống tư pháp hiện nay còn nhiều khiếm khuyết, có một số phiên dịch không đáng tin cậy, hoặc bênh vực cho môi giới, thậm chí có nhiều tình huống không hề dịch. Pháp lệnh về di dân luôn có biến động, nếu người dịch không hiểu biết về luật, thì không những chẳng thể giúp được người cần giúp, mà còn gây ra sự tổn hại về quyền lợi cho đương sự.

夏曉鵑指出,翻譯班的意義在於讓姊妹們透過專業訓練,展現自己原本具備的語言能力,這項專長可能為她們帶來經濟收入,成為謀生技能。有些姊妹受訓過程中,覺悟到自己應該回頭把母語學得更好,「因為日常的對話和專業的法令術語不同,姊妹們希望精準表達,她們體認到,翻譯不是懂兩種語言就能勝任。」

Bà Hạ Hiểu Quyên chỉ rõ, ý nghĩa của việc mở lớp dịch thuật là chị em có thể thông qua đào tạo chuyên nghiệp, để thể hiện năng lực ngôn ngữ vốn có của mình, chuyên môn này có thể đem lại cho họ thu nhập kinh tế, hay trở thành kỹ năng mưu sinh. Trong quá trình học, một số chị em giác ngộ ra rằng nên quay về học tốt tiếng mẹ đẻ, “vì những đối thoại thường nhật và thuật ngữ pháp luật khác nhau, chị em muốn biểu đạt một cách chuẩn xác, họ nhận ra, phiên dịch không hẳn là chỉ cần hiểu được hai loại ngôn ngữ là sẽ làm tốt.”

南洋姊妹會的宗旨就是培力移民成為主體,讓姊妹們完成「台灣人做不到」的事,就像「四方報」,也必須靠著越南、泰國籍的編譯選輯稿件,這是台灣人無可取代的工作,姊妹們成為工作中的重要主體,肯認自己的存在與能力。夏曉鵑表示,姊妹會未來希望再接再厲設立進階翻譯班、成立東南亞合作社,組織姊妹以自身的力量,幫助更多的新移民、移工。

Đường lối chủ đạo của hội chị em Nam Dương là bồi dưỡng năng lực cho di dân, để chị em hoàn thành những việc “người Đài Loan không làm được”. Giống như Báo Bốn Phương, cũng phải dựa vào những biên dịch viên người Việt Nam, Thái Lan để lựa chọn văn bản, đây là công việc mà người Đài Loan không thể thay thế. Các chị em trở thành chủ thể quan trọng trong công việc, để khẳng định sự tồn tại và khả năng của chính mình. Bà Hạ Hiểu Quyên cho rằng, trong tương lai, hội chị em Nam Dương hi vọng có thể tiếp tục mở lớp dịch thuật nâng cao, thành lập hợp tác xã Đông Nam Á, để chị em dựa vào sức mạnh của mình đi giúp đỡ càng nhiều dân di dân và lao động.

越泰《四方報》受邀協辦本次課程,主編張正認為,台灣社會很需要熟悉雙邊文化與語言的人才,當前的教育體制卻培養不出來,南洋姐妹會自主發展友好團體、自我培力,比政府更進步。他指出,隨著全球化知識經濟的發展,台灣不該繼續忽視東南亞的文化與潛力,數十萬的新移民與移工,正是培養台灣社會拓展國際觀的老師,台灣人應該好好向她們學習。

Báo Bốn Phương nhận lời mời phối hợp tổ chức khóa học trên, tổng biên tập Trương Chính nói: Xã hội Đài Loan rất cần những nhân tài hiểu biết về văn hóa và ngôn ngữ song phương, chế độ giáo dục hiện nay không đào tạo ra được những người như vậy. Chị em Nam Dương sẽ tự chủ để phát triển tập thể đoàn kết, tự mình bồi dưỡng, đi trước Chính Phủ. Anh chỉ rõ, theo đà phát triển kinh tế và tri thức toàn cầu hóa, Đài Loan không thể tiếp tục coi nhẹ văn hóa và tiềm lực của Đông Nam Á, hàng trăm ngàn di dân và người lao động chính là những người thầy bồi dưỡng cho xã hội Đài Loan được mở mang tầm mắt ra quốc tế, người Đài Loan nên nhìn vào họ mà học tập.

文╱Liêu Vân Chương廖雲章

翻譯╱Hiểu Lê曉黎