Phân biệt “áo cổ xanh” và “áo cổ trắng” 藍領白領大不同

Kết quả điều tra “Mức độ hài lòng của người nước ngoài trong môi trường sống quốc tế” do Hội nghiên cứu khảo sát viện hành chính đưa ra năm 2010 đã cho thấy “74.4% số người nước ngoài được phỏng vấn tỏ ra hài lòng về nhiều mặt của Đài Loan như sự tiếp thu hòa nhập về môi trường sống, công việc, văn hóa cũng như việc xây dựng một môi trường quốc tế hóa v.v, kết quả này không có nhiều khác biệt so với cuộc điều tra năm 2009 (75.1%).”

Theo điều tra của hội nghiên cứu khảo sát nói trên, trên phương diện việc làm, mức độ hài lòng của “người nước ngoài” về môi trường làm việc đạt 76%, về đãi ngộ trong công việc đạt 60%; Mức độ thân thiện của chủ thuê đối với nhân viên đạt 78% và mức độ thân thiện của đồng nghiệp đạt 88%. Ngoài ra, đánh giá về mặt hòa nhập văn hóa người Đài Loan có 65% thể hiện sự hài lòng, 76% cho rằng khi người Đài Loan đối diện với văn hóa khác nhau thì họ có thái độ rất tích cực tiếp thu và học tập.

Còn nhớ sự kiện bạo động của lao động Thái Lan ở công trình tàu điện ngầm Cao Hùng hè năm 2005 đã dẫn đến làn sóng chính trị. Bất kỳ một người nào biết qua về môi trường làm việc của lao động nước ngoài tại Đài Loan, khi xem báo cáo điều tra của hội nghiên cứu này, có lẽ đều buộc phải suy ngẫm, băn khoăn; Lao động nước ngoài tại Đài Loan tại sao lại có sự hài lòng cao độ đối với môi trường làm việc, độ bao dung văn hóa của Đài Loan đến vậy?

Hóa ra, điều tra của hội nghiên cứu đã vô cùng khéo léo khi mà chỉ tiến hành điều tra đối với những người nước ngoài mang “cổ áo trắng” (chỉ người lao động trí óc) tại Đài Loan, đồng thời còn chú thích “không bao gồm lao động nước ngoài nhập cảnh theo nhu cầu sản xuất, khán hộ công ngoại tịch và phối ngẫu ngoại tịch”. Vì sao lại như vậy? Có hai nguyên nhân: Thứ nhất, điều tra đã chỉ ra một cách chính xác thái độ của Chính phủ cũng như các phương châm được thực thi; chỉ có người ngoại tịch mang “cổ trắng” mới là đối tượng được Chính phủ quan tâm, còn người nước ngoài mang “cổ xanh” (chỉ người lao động chân tay), bao gồm tất cả lao động nước ngoài, phối ngẫu ngoại tịch hoàn toàn không nằm trong phạm vi phục vụ của Chính phủ, điều này đã thể hiện rất rõ hình thái ý thức kỳ thị giai cấp. Thứ hai, Chính phủ hiểu rõ người nước ngoài “cổ áo xanh” gặp phải rất nhiều bóc lột, phân biệt ở Đài Loan, nhưng để bao bọc hình tượng mà đã cố tình gạt lao công nước ngoài và phối ngẫu ngoại tịch sang một bên, để đưa ra một bản điều tra có kết quả đẹp, ấy là người nước ngoài vô cùng mãn nguyện với cuộc sống ở Đài Loan. Quả vậy, Chính phủ đã cố tình lừa gạt, hoặc mang tâm lý của những chú chim đà điểu, để vờ như có một điều tra khách quan, che đậy hoàn cảnh chân thực của người nước ngoài tại Đài Loan.

Sau khi luật dịch vụ việc làm được thông qua ở Đài Loan vào năm 1992, có thể hiểu người ngoại tịch được phân làm hai cấp, mang “cổ áo xanh” là những người làm ngư công, khán hộ công, giúp việc gia đình, xây dựng công trình và nghề chế tạo, hay còn gọi là “lao động nước ngoài” và cấp thứ hai là những người ngoại tịch mang “áo cổ trắng”, từ đó đã có những quy phạm pháp luật không bình đẳng. Người ngoại tịch “áo cổ xanh” không được tự do đổi chủ thuê, có thời hạn làm việc nghiêm ngặt, phải tuân thủ quy định của “Luật xuất ngoại và di dân”, khiến “lao động nước ngoài” mãi mãi không thể trở thành công dân. Điều kiện duy nhất để họ có thể dành được thẻ cư trú vĩnh viễn là kết hôn với công dân bản địa, sau đó dựa vào danh phận là “phối ngẫu ngoại tịch” để làm thủ tục sang Đài Loan. Vậy mà, cho dù có trở thành vợ hay chồng của người Đài Loan, thì họ vẫn buộc phải đối diện với trình tự đầy sự tra xét, phức tạp và hà khắc, vất vả bước qua bao nhiêu cửa ải mới dành được chứng minh công dân. Ngoài ra, phối ngẫu ngoại tịch và lao động nước ngoài đều phải chịu sự kỳ thị mang tính phổ biến của người Đài Loan, và bị coi là kẻ đã “chế tác” ra những vấn đề trong xã hội.

Bài viết này không có mục đích cho rằng người ngoại tịch “áo cổ trắng” thì không cần phải ưu ái như vậy. Vấn đề quan trọng là, báo cáo điều tra của hội nghiên cứu đã cố tình bài trừ người ngoại tịch “áo cổ xanh”. Giả sử lấy “áo cổ trắng” làm đối tượng điều tra trong năm này, thì năm sau sẽ nhằm vào “áo cổ xanh” để từ đó tiến hành so sánh, từ đó mới nhìn nhận thành thực và khách quan về tình hình sinh hoạt của người ngoại tịch tại Đài Loan. Điều vô lý là, trong hai năm liên tiếp 2009, 2010, hội nghiên cứu đều tiến hành điều tra đối với người ngoại tịch “áo cổ trắng”, từ đó chỉ ra kết quả điều tra của hai năm không có gì khác biệt, nhằm thể hiện sự hài lòng cao độ của người nước ngoài. Họ bỏ ra nguồn kinh phí lớn như vậy chỉ để điều tra một đối tượng, chẳng phải là đã lừa gạt, che mắt quần chúng xã hội hay sao?

Bài: Giáo sư Hạ Hiểu Quyên, Chủ nhiệm khoa phát triển xã hội, Đại học Thế Tân

Dịch: Hiểu Lê

Bài viết được đăng trên Thời Báo Trung Quốc vào ngày 10/12/2010, với tiêu đề: “Phân biệt Cổ xanh – Cổ trắng, kết quả điều tra không rõ ràng!”, nay được dịch thành tiếng Việt sau khi thông qua sự đồng ý của tác giả.

日前行政院研考會發布2010年「外籍人士國際生活環境滿意度調查」結果,得意地宣稱「外籍人士中約有74.4%的受訪者對臺灣生活、工作、文化包容與接納及國際化環境的建立等各方面表示滿意,與2009年的調查結果(75.1%)相較,並無顯著性差異。」

在職場方面,據上述研考會調查,「外籍人士」對工作環境的滿意度高達7成6,對工作待遇的滿意度約6成;對雇主及同事的友善程度分別有7成8與8成8。此外,對台灣人文化包容的評價方面,6成5表示滿意,7成6認為臺灣人面對不同文化時,抱持接受與積極學習的態度。

仍記得2005年仲夏,高雄捷運工程的泰勞抗暴事件,以及因此而引發的政治風暴嗎?任何略知台灣的外籍勞工處境的人,看完了研考會的調查報告,必會產生困惑;在台灣的外籍勞工怎有可能對台灣的工作環境、文化包容度,有如此高的滿意度呢?

原來,研考會的調查,非常巧妙地只針對在臺居留的「白領」外籍人士調查,並且註明「不含由產業需要所引進之外籍勞工、外籍監護工與外籍配偶」。為何如此呢?可能原因有二。第一,研考會的調查準確地指出政府的態度與施政方針;只有「白領」的外籍人士才是政府所欲關切的,而「藍領」的外籍人士,包括所謂的外籍勞工、外籍配偶,根本不在政府的服務視線中,顯現充滿階級歧視的意識形態。第二,政府清楚瞭解「藍領」外籍人在台灣面臨層層剝削、歧視,但為了形象包裝,刻意將外籍勞工和外籍配偶排除,以使調查結果呈現出外籍人士對台灣生活非常滿意的瑰麗結果。果真如此,政府便是蓄意欺騙,或是鴕鳥心態,以看似客觀的調查,掩蓋藍領外籍人士在台灣的真實處境。台灣在1992年通過《就業服務法》之後,就明白地依階級將外籍人士二分,從事漁工、看護工、家庭幫傭、工地工程與製造業的藍領外籍人士,即所謂的「外勞」,與白領外籍人士,受到不平等的法律規範。藍領外籍人士不得自由轉換雇主、有嚴格的工作年限,且配合入《出國及移民法》的規定,使「外勞」永遠不可能成為公民。唯一能使藍領外籍人士取得永久居留或公民身分的條件,是與公民結婚,再以「外籍配偶」身分申請來台。然而,即使成為台灣人的配偶,他們仍必須面對各種查察、複雜而嚴苛的程序,辛苦地過五關、斬六將後,才能取得身分。此外,外籍配偶和外籍勞工同樣受到台灣普遍性的歧視,被汙名為社會問題的製造者。本文並非認為白領外籍人士在台灣的生活不須受到關注。問題的關鍵是,研考會的調查報告刻意排除藍領外籍人士。假使研考會先以白領為調查對象,次年再針對藍領,進而兩相比較,那麼研考會是誠實而客觀地面對外籍人士在台生活狀況。荒謬的是,研考會連續於2009與2010年,同樣只針對白領外籍人士進行滿意度調查,進而表示兩年調查結果並無差異,皆顯示外籍人士的超高滿意度。花大筆調查經費只針對白領外籍人士的調查,不是欺瞞社會大眾是什麼?

文╱夏曉鵑,世新大學社會發展所教授兼所長

翻譯╱曉黎

原文刊登於2010-12-10中國時報,標題為《藍領白領不同 調查豈能不分!》。經作者同意後翻譯轉載。