Lớp học buổi tối dạy con Đài Loan học song ngữ 夜光媽媽 雙語教育台灣子


“A Trân, con trai bác vẫn chưa có vợ, cháu giúp bác tìm một đứa, rẻ một chút nhé!”Chu Vân Trân, ngoại phối người Indonexia – Chuyên viên của Hiệp hội phụ nữ Hảo Hảo không biết nên khóc hay cười khi kể về việc hàng xóm nhờ “tiện tay” giúp đỡ giới thiệu vợ cho con trai họ; Chị dùng lưu loát tiếng Đài trả lời: “Thím ơi, thím nhờ cháu đi ra chợ mua con cá giúp thím à? Mấy cân?” Một chuyên viên khác là chị Hồ Thanh Nhàn đến từ Việt Nam tiếp lời: “Mới thế mà đã như vậy rồi, về sau thì khỏi phải bàn.”

Thiên sứ dưới ánh điện

Đã có mẹ ViệtNam canh giữ

Đường phố vừa lên đèn, chị Hồ Thanh Nhàn, đến Đài Loan được sáu năm, mang theo bao lớn bao nhỏ đi vòng vèo qua những con ngõ nhỏ; Bên đường, ngôi trường tiểu học Dục Anh đã dần khuất trong bóng tối, đa phần học sinh đã tan học về nhà. Chị đi lên tầng hai, tất cả đều chìm trong đêm tối, chỉ có duy nhất căn phòng cạnh cầu thang còn sáng đèn.

Hôm nay là buổi đầu tiên của lớp học tiếng Việt buổi tối trong hoạt động “Chương trình truyền tải và kế thừa tiếng mẹ đẻ cho học sinh là con em phối ngẫu nước ngoài và đại lục tại trường tiểu học Dục Anh”, giờ học lẽ ra bắt đầu từ 7 giờ tối, nhưng đã 7 giờ 15 phút vẫn chưa thấy bóng dáng học sinh nào. Nhưng chị cũng chẳng lo, vì đây không phải lần đầu tiên chị ngồi trên bục giảng đợi học sinh. Năm phút sau, thấy tiếng chân rộn rã tiến vào, hơn 10 học sinh lớn nhỏ thi nhau nói: “Xin đi nhờ một chút, chúng cháu phải quét lớp.”

Hướng dẫn trẻ học chữ mẹ đẻ

Cô giáo phụ đạo cũng đi theo lên nói với chị Nhàn, những học sinh tham gia lớp học buổi tối đa phần là con em các gia đình yếu thế như: ông bà nuôi cháu, gia đình đơn thân hoặc gia đình di dân mới. Do năng lực kinh tế và địa vị xã hội đều yếu kém, trẻ sau khi tan học gia đình cũng không thể cung cấp đầy đủ không gian học tập cho các em, do vậy các em vẫn tiếp tục ở lại trường. Tuy có giáo viên ở lại giúp các em nhưng vì các em có thể không phải ở lớp do cô phụ trách nên cô giáo cũng không nắm rõ tình hình của các em; hơn nữa, các em thuộc các lớp lớn nhỏ khác nhau nên giữa các em cũng không đủ mức thân thiết, vẫn còn những xa cách và tự vệ làm cho các em còn nhỏ tuổi nhưng đều trông già trước tuổi.

Hồ Thanh Nhàn lấy giáo án ra và nói to: “hôm nay chúng ta học chữ tiếng Việt!” Học sinh tiểu học hiện nay biết chữ A, B, C không còn hiếm thấy, nhưng để các em nhìn những chữ cái giống như trong tiếng Anh mà lại đọc theo tiếng Việt với một cách phát âm hoàn toàn khác; ngoài ra còn có thanh điệu khác nhau giống trong tiếng Hoa và lại có những chữ nhìn giống như tiếng Pháp. Để các em làm quen với tất cả 34 chữ cái trong tiếng Việt giống như để các em đi vào một thế giới khác.

Có một cặp chị em ngồi ngay bàn đầu tiên, cô chị gầy gò ngồi cặm cụi viết từng chữ cái vào trong vở và cố gắng đọc theo cô giáo những âm chưa từng gặp ở Đài Loan. Tuy nhìn cô bé so với cậu em nhỏ hơn 1 tuổi cũng chẳng có gì khác, nhưng từ chiếc đồng hồ giống hệt nhau mà hai chị em cùng đeo cùng với dáng vẻ trầm lắng thì rất dễ dàng để đoán là người cùng một nhà. Nghe cô giáo nói, mẹ của hai đứa trẻ bỏ nhà đi từ lâu, để lại cho hai ông bà già nuôi chúng, cũng không biết rõ mẹ chúng người ở đâu nhưng rất có thể là người ViệtNam.

Chị Nhàn nghe bọn trẻ phát âm từng chữ từng chữ rồi giúp chúng sửa sai, trong 2 tiếng đồng hồ, để giúp chúng nghe hiểu bài giảng, chị kiên nhẫn lặp đi lặp lại giáo trình, cầm tay giúp trẻ viết cho đúng chữ. Vốn là một chuyên viên của Hiệp hội Hảo Hảo, chị không chỉ mở lớp dạy tiếng Việt bên ngoài và tuyên truyền văn hóa đa nguyên, mà còn phụ đạo cho không ít các phối ngẫu Việt Nam ở Đài Loan. Bất kể người lớn người bé, người già người trẻ, chị đều dịu dàng lắng nghe họ nên nhanh chóng lấy được lòng tin của mọi người. Chị nói: “Tôi đã quen Hảo Hảo lâu rồi, nhưng trước đây cứ nghĩ mình học hành không đủ, nghĩ đến việc họ phải làm bao nhiều việc đã thấy sợ, sau đó có vài lần tôi cùng họ đi làm, càng ngày càng không sợ, càng ngày càng biết mình có thể làm gì.”

Lạnh lùng và kỳ thị che lấp năng lực đa ngôn ngữ

Năm nay vừa mới cùng chồng và con về Việt Nam chụp ảnh cưới kỷ niệm, chị Nhàn được mọi người trong Hiệp hội cười trêu là “quý bà”, bởi vì “cha mẹ chồng đối với tôi rất tốt!” Chị nói: “Khi mới đến Đài Loan, cha mẹ chồng tôi đã nói với tôi rằng, tôi một thân một mình từ nơi xa xôi đến, họ sẽ coi tôi như con cái trong nhà làm cho tôi yên tâm về mọi thứ.” Lè lè lưỡi chị nói tiếp: “Nghĩ kỹ lại, hình như ở nhà tôi chưa từng phải giặt quần áo bằng tay, hơn nữa hàng xóm láng giềng cũng rất thân thiện.”

Chị biết là mình có cuộc sống tốt như vậy là hiếm gặp trong số các di dân mới. Với bản tính biết ơn người giúp đỡ mình, chị đã đối xử với cha mẹ chồng giống như với cha mẹ đẻ. Tuy nhiên, chỉ cần ra khỏi nhà đến các cơ quan nhà nước thì sự kỳ thị lại không phải là ít. “Tôi đi bệnh viện khám, họ mang bệnh án ra nhưng chẳng hề hỏi rằng tôi có đọc được hay không, và còn cho rằng tôi cũng không nghe được nên gọi luôn mẹ chồng tôi viết.” Nói đến chuyện này giọng chị không ngăn được bức xúc, khi ở bên ngoài làm việc, làm sao có thể dễ dàng bị người Đài Loan coi là mù chữ được? Không chỉ một lần, chị Tạ Lợi Lợi trong Hiệp hội vốn là ngoại phối người Indonexia khi mang 3 con gái đến trạm y tế tiêm phòng đều bị các hộ lý ở đó nói với vẻ khinh thường rằng: “Đừng bao giờ dạy bọn trẻ nói tiếng Indonesia!”

Dạy đời sau biết tôn trọng đa nguyên văn hóa

Chủ nhiệm Thái Thuận Nhu, người luôn sát cánh cùng di dân mới và di công trong mọi hoạt động đấu tranh giành quyền lợi, đã huấn luyện các chị em cùng làm, khuyên họ mỗi người đều phải giữ lại tiếng mẹ đẻ, hiểu tiếng Hoa, biết thêm tiếng Đài để thuận lợi giao tiếp với người nhà cũng như mọi người xung quanh. Chị dịu dàng nhưng cũng tàn nhẫn khi nói: “Các chịem trong Hiệp hội ai cũng có bài vở mỗi ngày, mọi người đều phải thay nhau viết biên bản họp, mỗi người đều phải nghe hiểu, vì họ đều phải ra ngoài giúp đỡ người khác.”

Bất kể ở Đài Loan có được đối đãi công bằng hay không, chị em trong hội phụ nữ Hảo Hảo đều biết rõ, sự đối đãi bất công ở đâu cũng có, nhưng chỉ cần dám đứng lên bảo vệ bản thân và có lòng giúp đỡ những người cùng cảnh xa quê, dạy dỗ con cái ngoan ngoãn, để chúng biết tôn trọng đa nguyên văn hóa, dùng sự đồng cảm để đối đãi với mọi người không phân quốc tịch, đó mới chính là điều giúp Hảo Hảo đứng vững và ngày càng phát triển ở Đài Loan.

Chủ nhiệm Thái Thuận Nhu luôn để các trẻ là con ngoại phối được tự do chạy qua chạy lại trong văn phòng, bất kể là con của Đài Loan hay con của Đài Loan mới, từ nhỏ chúng dùng những ngôn ngữ khác nhau cãi cọ nhau, chúng được lớn lên một cách bình đẳng. Chị vui vẻ nói: “Chẳng phải là bọn trẻ từ nhỏ đã phải học biết tự trọng, tôn trọng và chia sẻ hay sao?” Trong môi trường yếu thế nơi vùng sâu vùng xa lại chính là xuất phát điểm để bọn trẻ học được sự bao dung và đa nguyên văn hóa.

「阿珍,我兒子還沒有娶老婆,妳幫我找一個,便宜一點的啊。」好好婦女權益發展協會專員、印尼外配朱雲珍啼笑皆非地說出左鄰右舍最常要求她「順手」敦親睦鄰;朱雲珍會用超溜的台語回嘴:「阿嬸啊,妳是要我去市場幫妳買魚嗎?幾斤?」另一位專員越南外配胡清嫻接話:「一開始就是這個心態,接下來就不用說了。」

華燈初上,來台6年的胡清嫻帶著大包小包穿梭在巷弄中;街道旁,屏東育英國小座落夜色中,多數孩子早已放學回家。胡清嫻往2樓走,一片黑燈瞎火中,樓梯間旁的教室是唯一有燈光的空間。

夜光天使 越南媽媽來守護

這天,是「育英國小100年度大陸及外籍配偶子女教育輔導活動—母語傳承課程」夜光天使班的第一堂越文課,說好7點的課程,已經7點15分了卻還空無一人。胡清嫻沒有太擔心─又不是第一次站在講台上等學生。再過5分鐘,只聽腳步聲雜沓而至,10幾個大大小小的孩子神色不豫閃進教室:「借過!借過!我們要打掃。」

輔導老師隨後跟上與胡清嫻說,這些夜光天使班的孩子多半出身弱勢家庭:隔代教養、單親家庭、或是外籍媽媽。經濟能力與社會地位雙重弱勢,孩子放學後,家庭沒能備足妥善教養的空間,所以將孩子繼續留在學校。雖然總有老師留下陪伴,但因為不一定是自己班上的學生,老師對每個孩子的掌握度不一;並且,年齡層散佈各年級,孩子也不像同學那麼熟悉,疏離與自衛,讓年紀小小的孩子每個看來都太早熟。

帶領孩子 學習媽媽的國字

拿出教材,「今天我們來學越南字!」胡清嫻大聲地對孩子說。現在的小學生看得懂A、B、C、D不稀奇,但讓孩子跟著知道長得像英文的單字換做越語發音後,是完全不同的念法;居然還會有像是中文的不同音調,卻長出法文的樣子。認識完34個的越南字母,彷彿跳進了另一個世界。

一對小姊弟坐在最前排,瘦削文靜的小姊姊把越南單字一個個仔細抄寫下來,跟著老師吃力學著台灣沒用過的一些發音方法。雖然跟小一歲的弟弟看來差不多身材,但從兩姊弟一模一樣的廉價手錶與沈默的氣質,很容易判斷這是一家人。老師說,兩姊弟的媽媽很早就離家,現在是阿公阿嬤帶,他們的媽媽是哪裡人不確定,但很可能是越南籍母親。

胡清嫻聽著孩子一個一個字發音、糾正,2個小時裡,為了讓孩子把課程聽進去,耐心地重複教材,握著手把字寫好。在好好婦女權益發展協會擔任專員的她,不但在外開班授課,教越文、宣導多元文化,也輔導許多越南外配在台灣的情緒。不論是大人、老人、小孩,氣質溫婉的她總能好好傾聽照料,很快得到信任。胡清嫻說:「我已經認識『好好』很久了,但我以前總覺得學歷不夠,想到她們要做很多事就害怕,後來幾次跟她們一起出去工作,越來越不害怕,也越來越知道自己能做什麼。」

冷漠與鄙視 壓抑多語能力

今年才跟丈夫、孩子一同回越南拍婚紗照的胡清嫻在協會裡總被同事笑說 是「貴婦」,因為「公公婆婆對我很好啊!」胡清嫻說:「來到台灣一開始,公公婆婆就告訴我,我一個人從大老遠過來,他們要把我當女兒看,讓我一切安心。」 吐一吐舌頭,胡清嫻繼續說:「仔細想想,在家我好像沒有用手洗過衣服耶,而且左右鄰居也都好友善。」

胡清嫻知道,自己過得「比較好」,是新移民之中的少數。知所感恩的個性讓她與公婆相處真如親人,然而,一旦出了門,公部門的鄙視卻屢見不鮮。「我去醫院看病,他們拿病歷表出來,但他們完全不問我看不看得懂,也以為我聽不懂,就直接叫我婆婆寫。」胡清嫻說到這件事,聲音不禁提高了,在外工作多時,怎麼就輕易被台灣視為文盲呢?無獨有偶,協會裡的印尼外配謝莉莉帶著3個女兒去衛生所打針時,護理人員也語帶不屑的勸導:「千萬不要教小朋友講印尼話啊。」

教育下一代 尊重多元文化

陪著新移民、移工爭取權益的主任蔡順柔,訓練起工作人員,要她們每一個都要留著母語、懂得中文、再多一個台語,讓她們居家的溝通更順暢。蔡順柔既溫柔又「殘忍」地說:「我的姊妹每天都有寫不完的功課,大家要輪流做紀錄,每個人都要聽得懂,因為她們每一個都要出去幫助別人。」

不論在台灣受到的待遇公不公平,好好婦女的工作人員都知道,不公平的待遇哪裡都有可能存在,但是只有自己站出來捍衛自己、照顧離鄉無依的友伴心情、教育好自己的下一代,讓他們從小尊重多元文化,秉持同理心相互對待彼此,不分國籍,才是深植「好好」台灣的地基。

蔡順柔總讓所有外配的孩子沒事就滿辦公室亂跑,不管是台灣之子,還是「新」台灣之子,小鬼頭從小連吵架都浸淫在各國語言中,平等成長。蔡順柔瀟灑的說:「小孩,不是從小就要學會自重、尊重、與分享嗎?」偏鄉的「弱勢」環境,正是孩子學會包容與多元的起點。

Bài, ảnh: Bạch Nghi Quân

圖文:白宜君

翻譯: 清河