Ngày báo Bốn Phương ngưng phát hành, cũng là lúc thành công đã đến với chúng ta 我們倒閉的那天,就是成功的那天

Cô giáo tôi, người sáng lập Báo Bốn Phương, giám đốc toà soạn, bà Thành Lộ Thiên từng nói rằng: “Thành công của Báo Bốn Phương không phải ở chỗ quy mô sẽ lớn hơn, hay trở nên lợi hại hơn nữa, thực sự thì cái ngày mà mình ngưng phát hành, mới chính là lúc Báo Bốn Phương đã đạt được sự thành công.” Tôi hiểu lời nói của cô như thế này: Khi thái độ của xã hội đối với di dân và di công đã trở nên thân thiện, đã cung cấp đầy đủ sách báo tạp chí cho họ, thì lúc đó, Báo Bốn Phương đã công thành danh toại, đã đóng cửa được rồi.

Một trong những nguyên nhân mà tôi kính trọng cô Thành Lộ Thiên đó là, cô luôn có những cái nhìn xuyên thấu khiến người khác phải kinh ngạc. Mọi người đều rất thích nói về “bền vững”, hệ thống sinh thái phải bền vững, công việc làm ăn phải bền vững, quốc gia phải bền vững. Nhưng, cũng giống như những câu “Hoàng thượng vạn tuế, vạn vạn tuế” mà bề tôi hô hoán khi hầu triều, hoặc những viên tiên đơn trường sinh bất lão mà các thuật sĩ giang hồ luyện chế, đó đều là những điều lừa người dối mình. Báo Bốn Phương không thích bị lừa gạt, và cũng không thích lừa gạt ai (cũng như việc luôn để số lượng báo được in ấn trên trang bìa), may mắn thay, cái sự “bền vững” vốn không là mục đích tồn tại của Báo Bốn Phương, thậm chí có thể nói rằng, tầm nhìn của Báo Bốn Phương thật ra rất “ngắn”, chúng tôi hy vọng rằng, khi độc giả cầm tờ báo trên tay thì sẽ thu hoạch được điều gì đó ngay lập tức, sẽ có được niềm an ủi ngay trong phút giây đó. Nói về tương lai, năng lực hiện tại của chúng tôi có hạn, và chắc chắn rằng trong tương lai cũng sẽ như thế, nên chúng tôi không dám đảm bảo gì cả.

Sáu năm trước, vào dịp Tết Trung thu năm 2006, 4 ngàn tờ Báo Bốn Phương phiên bản thử nghiệm bằng tiếng Việt ra lò, niềm hưng phấn không kềm nỗi trong tôi, ngày hôm sau tôi lái xe đi hết nửa vòng Đài Loan, đến từng tiệm bán hàng tạp hoá Đông Nam Á, những tổ chức NGO, những ông thầy bà cô trong các ngôi trường mà tôi quen biết để phát báo cho họ. Dù số báo thử nghiệm đó chỉ được in bằng 2 màu đen trắng, chỉ vỏn vẹn 16 trang, biên tập thô sơ, lỗi sai dày đặc, nhưng người phát báo, người đọc báo, ai cũng đều hưng phấn: Từ nay, Đài Loan đã có được 1 tờ báo tiếng Việt!

Tháng 5 năm ngoái (năm 2011), chúng tôi dành được rất nhiều sự hỗ trợ từ các đơn vị nhà nước và tư nhân, từ đó đã thúc đẩy phát hành 5 phiên bản của Báo Bốn Phương (báo Bốn Phương với 5 thứ tiếng: Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Philippine, Campuchia), với hy vọng ý tốt này sẽ được mở rộng, gửi gắm đến từng người di dân, di công Đông Nam Á trên toàn Đài Loan. Hiện nay, lượng ấn bản hàng tháng của Báo Bốn Phương đã lên đến con số vạn, có 5 phiên bản với 5 thứ tiếng khác nhau, phân phát đến mọi nơi với số lượng lớn, bằng cách bày bán ở các cửa hàng tiện lợi hay những kênh cung cấp khác nhau. Nhưng, thật lòng mà nói, niềm hưng phấn trước đây đã không còn nữa.

Vấn đề chủ chốt đương nhiên là do chính bản thân mình! Sau hơn 1 năm thử nghiệm, hiển nhiên, chúng tôi lực bất tòng tâm, nói tóm lại thì là năng lực của chúng tôi không đủ. Năng lực ở đây bao gồm nguồn nhân lực và nguồn tài chính. Tức, về mặt điều tra thị trường, nội dung biên tập, nghiệp vụ khai thác hay quản lý nội bộ v.v…, báo Bốn Phương vẫn còn có 1 không gian rất lớn để tiếp tục tiến bộ.

Nhưng, sự tiếc nuối cũng rất khó mà tránh khỏi, nhất là đối với báo Bốn Phương bản tiếng Inđô. Hiện nay, số lượng di công Đông Nam Á nhiều nhất tại Đài Loan chính là những người bạn đến từ Inđô, và có hơn phân nửa trong số những người di công này là những khán hộ công gia đình, là những người phải làm việc trong thời gian dài nhưng mức lương được hưởng lại rất thấp, và sách báo tạp chí chính là nguồn động viên tinh thần mà những người bạn này cần nhất. Dù trên thị trường Đài Loan đã có rất nhiều tạp chí sách báo tiếng Inđô, nhưng với phương châm không mang tính thương nghiệp, cùng mối quan hệ giữa chúng tôi với các đoàn thể phúc lợi xã hội và cơ quan chính phủ, may ra rằng có thể mang đến cho những người bạn Inđô các tin tức hiện trạng và nguồn tư liệu chính xác nhất tại Đài Loan, hỗ trợ các bạn 1 phần nào đó.

Nhưng lý do làm báo của chúng tôi có thể chỉ là ý nguyện đơn phương. Thiếu thốn về kinh phí khiến chúng tôi không thể phát hành báo với số lượng lớn, nội dung cũng chưa được đến mức đẹp đẽ tinh tế, phản ứng của độc giả và khách đăng quảng cáo khá lạnh lùng, áp lực đến từ cả bên trong lẫn bên ngoài khiến chúng tôi cầm cự rất là khó khăn.

Ngoài việc tự kiểm điểm, môi trường bên ngoài đích thực cũng đã thay đổi.

Ngoài Báo Bốn Phương ra, thị trường Đài Loan cũng dần xuất hiện những phương tiện truyền thông Đông Nam Á khác, cùng với sự phổ biến và nâng cấp của điện thoại và máy tính, những con người tha hương ở Đài Loan đã không còn hoàn toàn cô đơn, không nơi dựa dẫm hay không kiếm được chỗ để có được tin tức như những năm trước nữa. Mặt khác, cơ quan chức năng và nhiều đơn vị phi chính phủ khác cũng đã chú trọng đến quyền thông tin của di công Đông Nam Á hơn, đã phiên dịch số lượng lớn tin tức của Đài Loan thành các thứ tiếng Đông Nam Á, thậm chí Sở Di dân còn bắt đầu lên kế hoạch phát sóng các tiết mục truyền hình Đông Nam Á.

Dù cách trạng thái lý tưởng vẫn còn 1 đoạn đường khá dài, nhưng ít ra cũng đã cất bước. Báo Bốn Phương tham gia vào quá trình này, trong tình trạng nguồn tài chính và năng lực đều có giới hạn, khi chỉ có sự nhiệt tình là vô hạn, chúng tôi từng bước khắc phục khó khăn để đi đến ngày hôm nay, cũng đã dốc gần hết sức lực. Nhưng nói cho cùng, nhiệt tình cũng không phải là nguồn năng lượng vô hạn, ôm bầu nhiệt huyết kiên trì suốt 6 năm, liên tục không ngừng trong 6 năm, nếu bây giờ chúng tôi xin được nghỉ ngơi 1 lúc, không biết các bạn có chịu thứ lỗi cho chúng tôi không nhỉ?

Lời nói của người sáng lập Báo Bốn Phương – cô giáo Thành Lộ Thiên – đến nay vẫn văng vẳng bên tai tôi: “Cái ngày thành công, chính là cái ngày mà toà soạn đóng cửa.” Và thời điểm này đây, phải chăng chính là thời cơ đóng cửa mà cô từng nói đó? Tiếc rằng, cô đã qua đời, tôi chẳng có cơ hội để hỏi trực tiếp với cô.

Nhưng, trước khi ngưng phát hành, chúng ta vẫn phải giữ vững tinh thần nhé! Tự mình động viên mình cái nào!

我的老師、《四方報》創辦人成露茜社長曾說:「《四方報》的成功就是,不是我們變得很大,我們變得很厲害,而是我們倒閉的那一天,其實就是我們成功的那一天。」我的理解是:當台灣社會已經對移民移工夠友善、提供足夠的閱讀材料時,《四方報》便可以功臣身退、關門大吉了。

我之所以尊敬成露茜的原因之一,就是她總有出人意表的洞見。大家都愛談「永續」,生態要永續,生意要永續,國家要永續。但,這就像臣子對著皇帝喊「吾王萬歲、萬萬歲」,或是江湖術士煉製長生不老仙丹,自欺欺人。《四方報》不喜歡被騙、也不喜歡騙人(就像永遠把印刷數量印在封面),幸虧,「永續」從來就不是《四方報》存在的目的,甚至可以說,《四方報》是「短視的」,我們希望讀者拿到這份刊物的當下,就有收穫,就得到安慰。至於未來,我們現在的能力有限,未來也肯定能力有限,不敢保證。

6年前,2006年的中秋節,4千份越文四方報試刊號出爐,我壓抑不住興奮,隔天開著車跑了半個台灣,一個點、一個點,把報紙送給認識的東南亞商店、NGO、學校老師。雖然那份試刊號是黑白的、只有16頁、編排粗糙、錯誤百出,但是送報的人、讀報的人,大家都很興奮:從此,台灣有了一份越南文報紙!

去年(2011年)的五月,我們爭取到許多公私單位的支持,一舉推出五份四方報(越南、泰國、印尼、菲律賓、柬埔寨五種文字版本),希望將這份好意擴展到全台的東南亞移民移工。現在四方報每月的印量數以萬計,有五國文字版本,透過便利商店及各種管道大量發送。不過坦白說,已經沒有當初那樣的興奮。

主要的問題當然是自己!經過一年多的嘗試,我們顯然力有未逮。最概括性的談法,就是我們能力不足。這包括了人力、財力。也就是說,《四方報》在市場調查、內容製作、業務開發、內部管理等等面向,都還有大幅的進步空間。

難免有所遺憾,尤其是印尼報。目前台灣數量最多的東南亞移工,就屬印尼,而且多半擔任工時長、薪水低的家庭看護,這些朋友最需要刊物的精神支持。雖然市面上已經有好幾本在台灣出版的印尼刊物,但是《四方報》非商業性的辦報方針,加上我們與台灣社福團體、官方的關係,應該能夠比較準確地將台灣的現況與資源傳達給印尼朋友,提供一些幫助。

但是我們的辦報理由,也可能只是我們的一廂情願。經費不足以支撐大量發行,內容也不敢宣稱精美,讀者和廣告客戶反應普普,內外交逼撐得很辛苦。

除了自我檢討之外,外在的環境也的確有所改變。

除了《四方報》之外,台灣市面上陸續有其他的東南亞媒體出現,加上手機和電腦的普及與升級,在台灣的異鄉人不至於像幾年前那樣完全孤單無依,缺乏取得資訊的管道。另一方面,政府部門與許多民間團體,也更為重視東南亞移民移工的資訊權利,將台灣的訊息大量翻譯為東南亞語文,移民署甚至開始籌辦固定播出的東南亞電視節目。

雖然距離理想狀況,還有一大段,不過至少已經起步。而《四方報》參與了這個過程,在財力有限、能力有限,只有熱情無限的狀況下,一步一步克服困難,走到今天,也盡了一些力。但是,熱情終究不是無限的,熱血了六年,連續不停的六年,如果現在休息一下,大家會原諒我們吧?

創辦人成露茜的話,縈繞在耳:「成功的那天,就是倒閉的那天。」這個當下,是您所指的倒閉的時機嗎?最遺憾的是她已經過世,我沒辦法當面請教。

不過,在還沒有停止發行之前,還是要打起精神唷!自己幫自己加油一下!

 

文:張正

翻譯:楊玉鶯

Bài: Trương Chính

Dịch: Dương Ngọc Oanh