Hẹn gặp lại!後會有期

Những năm đầu khi Báo Bốn Phương mới thành lập, tờ báo này chỉ có hai bản tiếng Thái và tiếng Việt, đối với tôi, một người chỉ biết sơ qua về hai thứ tiếng này, tôi chẳng dám tự xưng mình là Tổng biên tập, nên chỉ dùng từ “Chủ biên tiếng Trung” để làm tên gọi cho chức vụ của mình. Năm 2011, Báo Bốn Phương đã có thêm các phiên bản tiếng Indonesia, Philippine và Campuchia, mỗi tờ báo đều có chủ biên tiếng Trung, vì thế, tôi đành tự đổi tên cho chức vụ của mình là Tổng biên tập.

Tôi sắp nghỉ việc ở tòa báo, bạn bè đều khuyên tôi đừng nên vậy, mọi người lo rằng Báo Bốn Phương có thể vì thế mà không tiếp tục phát hành. Nhưng, Tổng biên tập có phải là tôi hay không cũng chẳng liên quan gì đến việc báo Bốn Phương có tiếp tục tồn tại hay không, sao hai việc này lại có thể đặt trên cùng một cán cân để đo kia chứ? Nếu đổi một Tổng biên tập mới, việc phát hành Báo Bốn Phương bị thất bại, thì cũng chỉ có thể trách rằng, đó là do sự dẫn dắt trước đây của tôi không được tốt, không thiết lập được một nền tảng vững chắc cho tờ báo này.

Nhưng tôi cũng có suy nghĩ lạc quan, rằng trong suốt bảy năm qua, Báo Bốn Phương đã vượt qua biết bao trở ngại mới có được thành quả như ngày hôm nay, ít ra, điều này đã chứng minh rằng mô thức hoạt động từ trước tới nay vẫn có thể tiếp tục. Ở toà soạn, Báo Bốn Phương có cả nhân viên người Đài Loan và nước ngoài, họ đã vì một lý tưởng chung, cùng mong muốn được phục vụ cho người di dân di công Đông Nam Á mà gia nhập vào đoàn thể này, thì giờ đây, khi tôi rời khỏi, cũng chính là lúc mà những con người có cùng lý tưởng này tiếp tục gánh vác và triển khai năng lực của chính họ.

Nói sâu hơn tí nữa, thì sự tiếp tục tồn tại của Báo Bốn Phương cũng là một chỉ tiêu kiểm nghiệm dành cho xã hội Đài Loan. Để biết rằng Đài Loan có phải là một đất nước bao dung sự đa nguyên, có những con người thân thiện và đầy tình người như chúng ta thường nói, không chỉ được căn cứ vào lời bình phẩm từ khách du lịch của một “đất nước tiến bộ”, mà phải nghe câu trả lời cũng những người di dân di công sinh sống lâu dài trên mảnh đất này. Nếu chúng ta vẫn khăng khăng rằng, khi di dân di công nước ngoài đã tới Đài Loan thì nhất định phải luôn nói rằng họ yêu Đài Loan, nhất định phải từ bỏ sự gắn bó của mình với đất mẹ, thì thôi vậy, cứ để cho Đài Loan tiếp tục tiến tới hình tượng của một đất nước tự “tự hào” với chủ nghĩa dân tộc méo mó của mình.

Tuy nhiên, nếu chúng ta đều đồng ý rằng Đài Loan là một hòn đảo đa nguyên tự do, người giàu hay kẻ nghèo, người bản địa hay dân di cư đều có được quyền con người cơ bản, và cũng xem trọng nhu cầu được đọc, được viết tiếng mẹ đẻ của di dân di công, thì, Báo Bốn Phương cũng chỉ là một mô thức, bản quyền của tờ báo này không bị giới hạn, hoan nghênh mọi người cùng sao chép và phát hành. Nếu một tờ Báo Bốn Phương có tòa soạn đặt ở Đài Bắc ngưng phát hành, nhưng lại có thêm nhiều tờ Báo Bốn Phương khác được phát hành trên khắp Đài Loan, cũng có nghĩa là đã có thêm nhiều người nữa chịu vượt qua ranh giới của định nghĩa dân tộc, đồng ý phục vụ cho những con người đến từ những đất nước và dân tộc khác, được như vậy thì Đài Loan mới đúng thực là một Hòn Đảo Ngọc. Và điều này cũng minh chứng cho lời nói của cô Lucie Chen, người đã sáng lập ra Báo Bốn Phương, đó là: “Khi Báo Bốn Phương ngưng phát hành, chính là lúc tờ báo này đã thành công.” Báo Bốn Phương không cần phải tiến tới để thực hiện mục tiêu phát hành mãi mãi, mà sẽ cam nguyện luôn sát cánh bên những con người tha hương bằng sự ra đi của tờ báo này.

Và đương nhiên điều này cũng chỉ là một suy nghĩ huyễn hoặc, Báo Bốn Phương sẽ tiếp tục phát triển như thế nào, xã hội Đài Loan sẽ thay đổi ra sao, chúng ta đều không thể biết trước được. Nhưng đối với cá nhân tôi mà nói, suốt bảy năm qua tôi đã toàn tâm toàn lực vào việc duy trì vận hành tờ báo này, sức lực và tâm trí cũng đã gần cạn kiệt, mong rằng mọi người sẽ thông cảm cho việc từ bỏ của tôi. Nhưng cho dù tôi có thật sự rời khỏi tờ báo, sau khi thoát khỏi danh chức Tổng biên tập, tôi sẽ có nhiều thời gian hơn nữa để đi đây đi đó, để nhìn và để học hỏi. Nếu bạn nhìn thấy một người đeo chiếc cặp táp với đủ thứ ngôn ngữ được in trên đó, dùng vốn tiếng Đông Nam Á với trình độ mẫu giáo để bắt chuyện với bạn, có thể đó chính là tôi. Hẹn gặp lại, các bạn nhé!

四方報剛成立的前幾年,只有越文版和泰文版,對於越文和泰文都僅知皮毛的我,不敢自稱總編輯,姑且以「中文主編」含糊帶過。2011年,四方報多了印尼、菲律賓、柬埔寨版,各版皆有中文主編,我只得成為總編輯。

最近要離職,朋友勸說萬萬不可,擔心四方報無以為繼。不過,我是不是總編輯,與四方報能否存續,真的可以劃上等號嗎?如果換了一個總編輯,四方報便一敗塗地,那只能怪我之前經營不善,沒能替四方報打下健全的體質。

但我樂觀地想,四方報七年來,跌跌撞撞有了今天的局面,至少證明了這個模式是可行的。而四方報既有的台籍、外籍同仁,當初因為理念相同、願意為東南亞移民移工服務而加入團隊,現在我走了,正是他們挑大樑、展現實力的時刻。

進 一步說,四方報的存續,也是檢驗台灣社會的指標。台灣是不是如同我們自詡的那麼多元包容、那麼友善又有人情味,不是看「先進國家」的觀光客怎麼說,而是要 問問長期生活在台灣的移民移工。如果我們堅持移民移工到了台灣之後,一定要滿嘴愛台灣、一定要放棄對原生母國的依戀,也罷,那台灣就繼續向自戀的民族主義 國家前進。

然而,如果我們同意台灣是個自由多元的島嶼,貧賤富貴本籍外籍都擁有基本人權,也看重移民移工閱讀母語、書寫母語的需要,那麼, 四方報只是個模式,版權開放,歡迎複製。若結束了一份位在台北的四方報,卻在台灣各地長出很多份四方報,表示有更多人願意跨越族群界線,為他人服務,這樣 的台灣,才是寶島。也正好印證已故四方報創辦人成露茜所言:「四方報的成功,就是它的倒閉。」四方報無須追求永續經營萬萬歲,甘願化作春泥,守護異鄉人。

當 然,這些都還是懸念,四方報會怎麼走下去,台灣社會將怎麼演變,變數多多。對我個人來說,全心全力投入七年,真的累了,請原諒我的離開。但我也不算真的離 開,辭去總編輯之後,我會有比較多的時間到處跑跑看看。如果你見到一個背著多國語言書包、用破破的東南亞語言和你打招呼的人,可能就是我。後會有 期!Hen gap lai!

Bài: Trương Chính

Dịch: Dương Ngọc Oanh

文╱張正(四方報創刊總編輯)

譯╱楊玉鶯